Rezerwaty przyrody

Jedną z form ochrony przyrody są rezerwaty biosfery. Zadaniem ich jest zachowanie „próbek reprezentatywnych” biosfery na wszystkich strefach klimatycznych Ziemi i wszystkich obszarach kulturowych ludzkości jako trwałych poligonów badawczych. Idea utworzenia rezerwatów biosfery powstała w 1972r. w Komitecie Koordynacyjnym UNESCO do spraw MaB (Człowiek i Biosfera). Obecnie funkcjonuje na świecie ponad 300 rezerwatów biosfery. W województwie bydgoskim podjęto działania zmierzające do utworzenia Rezerwatu Biosfery na terenie Borów Tucholskich.

Naturalne i antropogeniczne zróżnicowanie ekosystemów tego obszaru oraz jego reprezentatywność dla niżowej prowincji biogeograficznej na postglacjalnych obszarach Europy, a także potencjał naukowy związany z tym obszarem, dają dobrą podstawę do ubiegania się o tę formę ochrony. Uczyniono już pierwszy krok – utworzenie parku narodowego i sieci rezerwatów jako rdzenia przyszłego obszaru ochronnego i jako organizatora ochrony istotą rezerwatu biosfery jest nie tyle działalność ochronna, ile naukowo badawcza, oświatowo szkoleniowa, kooperacyjna, popularyzatorska i doświadczalna. Rezerwat biosfery to instytucja, której program obejmuje m.in. szeroką współpracę z lokalnymi społecznościami. Drugim więc krokiem musi być opracowanie programu przyszłego rezerwatu biosfery, uwzględniającego wszystkie jego funkcje i skupiającego, szerokie grono badaczy, praktyków, działaczy społecznych i administratorów. Konferencje naukowe organizowane wspólnie przez uniwersytety w Toruniu i Łodzi oraz uczelnie Bydgoszczy i miejscowe organizacje społeczno kulturalne, są dobrym przygotowaniem do stworzenia takiego programu i wyłonienia jego realizatorów. Terenem spełniającym wszelkie wymogi stawiane przez program UNESCO „Man and Bioshphere” są Bory Tucholskie. Rezerwat Biosfery – Bory Tucholskie powstanie na obszarze ponad 250 tys. ha.

Najlepiej zachowane i różnorodne fragmenty szaty roślinnej, jak również najcenniejsze skupiska fauny znalazły zabezpieczenia w 17 rezerwatach przyrody, w tym 6 rezerwatach leśnych, 8 rezerwatach wodnych i torfowiskowych oraz 3 rezerwatach faunistycznych. Projektuje się utworzenie następnych rezerwatów. Istnieje propozycja tworzenia dużych rezerwatów krajobrazowych - rozumianych jako rezerwaty kompleksowej ochrony. Tego typu obiekty zapewniają ochronę różnorodnych ekosystemów wchodzących w skład rezerwatu. Obecnie na terenie Borów Tucholskich znajdują się następujące rezerwaty przyrod

• "Torfowisko nad Jez. Mętne"

  Rezerwat ścisły o powierzchni ok. 53 ha. Jest to najobfitsze stanowisko brzozy niskiej na Pomorzu, występującej na trzęsawiskowym torfowisku przejściowym. W rezerwacie tym chroni się zespół roślin charakterystyczny dla torfowisk przejściowych oraz brzozę niską jako zabytek tundry polodowcowej.

• "Bagno Grzybna"

  Utworzony 18.03.1980 na pow. 6,26 ha obejmuje typowe zespoły roślinne torfowisk wysokich i mszar ostoja zwierzyny leśnej. Stanowisko żurawia popielatego.

• "Ustronie"

  Utworzony 23.06.1958r. na pow. 3,87 ha jako leśny rezerwat przyrody - obejmuje fragment naturalnego lasu z udziałem jarzębu brekini. Pozostałość pięknych, starych drzewostanów liściastych. Ciekawy obiekt przyrodniczy: duże zróżnicowanie terenu, wykształcenie kilku zasobów leśnych, a między innymi kraśnej buczyny niżowej, olsu, grądu i brzeziny bagiennej.

• "Kręgi kamienne"

  Rezerwat archeologiczny i przyrodniczy w nadleśnictwie Czersk, nad rzeką Wdą. Jest to cenny zabytek kultury i jedyny tak dobrze zachowany na terenie Polski. Obiektem tym zainteresowano się w 1 poł. XIX wieku, przy czym początkowo przypuszczano, że pochodzi on z epoki kamiennej oraz dopatrywano się zabytku o charakterze astronomicznym. Jednak badania dowiodły że zabytek pochodzi z okresu rzymskiego ( I, II i III wiek n.e.). Kręgów kamiennych było zapewne 19, do dziś zachowało się 12. Zbudowane zostały z olbrzymich głazów wokół jednego lub dwu kamieni środkowych. Kręgi kamienne są również cenne pod względem przyrodniczym, ponieważ rośnie na nich zespół złożony z około 50 gatunków ciekawych i rzadkich mchów i porostów, zbliżonych bardzo swym charakterem do flory pierwotnych moren.

• "Czaplowisko Wysoka"

  Rezerwat faunistyczny w nadleśnictwie Rytel. W drzewostanie około 170-letnim znajduje się kolonia czapli siwej. Czynnych jest około 40 gniazd.

• "Osiny"

  Rzerwat ścisły w nadleśnictwie Dąbrowa, o powierzchni ok. 21ha, jest jednym z najbardziej pierwotnych torfowisk pomorskich. Rezerwat ten jest tym ciekawszy pod względem florystycznym, że występują w nim obok siebie zespoły roślinne torfowisk niskich i przejściowych. Z rzadszych roślin występuje: bagienica, przygiełka, niektóre rzadkie storczyki, modrzewnica zwyczajna i rosiczka.

• "Dury"

  Rezerwat ścisły w nadleśnictwie Osie, tworzy go grupa 4 małych jeziorek dystroficznych wraz z nabrzeżnymi pasami roślinności torfowej oraz torfowiska porośnięte sosną o ogólnej powierzchni około 11ha. Roślinność wodna, zarastająca jeziorka, jest bardzo skąpa. Na szczególną uwagę zasługuje występowanie na kępach zbudowanych z torfowców żurawiny drobnoowockowej.

• "Szczerkowo"

  Rezerwat częściowy w nadleśnictwie Osie, leśnictwie Sobiny, o powierzchni około 76 ha. Rezerwat ten, położony wśród rozległych jednolitych kompleksów borowych, jest fragmentem wspaniale zachowanego drzewostanu liściastego, należącego do typu grądów. Rosną tu wspaniałe dęby i graby, rzadziej buki. W drzewostanie tym pojawia się charakterystyczna dla Pomorza brekinia.

• "Jezioro Zdręczno"

  Utworzony został 26.03.1982r. na pow. 15, 74 ha - obejmuje silnie zarastające eutroficzne jezioro i zespół torfowisk. Rozwijają się tu zespoły prawnie chronionych roślin wodnych oraz pła dywanowego i mszaru kępkowo - dolinkowego

• "Cisy nad Czerską Strugą"

  Utworzony 26.03.1982r na pow. 17,19 ha jako leśny rezerwat przyrody - obejmuje stanowiska cisa pospolitego, pochodne z samosiewów i nasadzeń z XIX wieku.

• "Jeziorka Kozie"

  Utworzony 18.05.1984r na pow. 12,30 ha - obejmuje 4 śródleśne jeziorka dystroficzne z zespołami torfowisk przejściowych. Rozwijają się tu następujące zespoły roślinne: pło mszarne, mszar kępkowo dolinlowy oraz bór bagienny. Liczne stanowiska roślin prawnie chronionych oraz nisze ekologiczne płazów i gadów.

• "Bór Chrobotkowy"

  Uznano za rezerwat przyrody obszar lasu o powierzchni 41,50, położony w gminie Brusy. Celem ochrony jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych klasycznie wykształconego boru chrobotkowego z rzadką i i unikalną florą porostów.

• "Jezioro Małe Łowne"

  Uznano za rezerwat przyrody obszar lasu, bagien, jezior o powierzchni 37,83 ha w gminie Chojnice. Celem ochrony jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych roślinności charakterystycznej dla torfowisk przejściowych i wysokich borów bagiennych, wilgotnych oraz świeżych z występującymi tu gatunkami roślin chronionych, rzadkich i zagrożonych wyginięciem.

• Źródła rzeki Stążki"

  Uznano za rezerwat przyrody obszar lasu, wód płynących, użytków rolnych i ekologicznych o pow. 250,02 ha położony w gminie Cekcyn. Celem ochrony jest zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych, krajobrazowych i turystycznych fragmentu doliny rzeki Stążki z jej źródłami o wyjątkowych walorach widokowych.

• "Bagna nad Stążką"

  O pow. 677,88 ha, rozpościera się tam wspaniały widok na największe w Borach Tucholskich torfowisko niskie. Rozwija się tu charakterystyczny typ roślinności niskotorfowiskowej ze znaczną przewagą turzyc, określany jako murawy turzycowe. Rozległe bagna stanowią również doskonałe warunki siedliskowe dla wieli gatunków ptaków, a prawdziwą ozdobą tych mokradeł jest żuraw.

• "Kuźnica"

  Rezerwat leśny w nadleśnictwie Dąbrowa o powierzchni około 7 ha. Rezerwat od wsch. graniczy z jeziorem Rumacz. Został on utworzony dla zachowania w celach naukowych fragmentu boru wilgotnego wyrosłego w specjalnych warunkach glebowych i wilgotnościowych.

• "Cisy Staropolskie im. Leona Wyczółkowskiego"

  Rezerwat położony w Nadleśnictwie Wierzchlas, o powierzchni około 37ha., jest zabytkiem pierwotnej puszczy pomorskiej z najpiękniejszym i największym skupieniem cisów w całej Europie. Cisy w ilości ok. 4000 sztuk występują tam wśród niebotycznych sosen, starych dębów, lip, grabów, brzóz, jaworów, olch. Ten cenny zabytek był chroniony przez leśników od przeszło stu lat, a został aż do naszych czasów dzięki korzystnemu położeniu. Wiek i pierścienie cisów są różne. Najgrubszy, a może i najstarszy, nazwany cisem Chrobrego ma obwód w pierścienicy 250 cm i pamięta zapewne czasy Bolesława Chrobrego, a może i jeszcze wcześniejsze. To malownicze uroczysko w latach 1926 do 1935 było dla jednego z największych malarzy polskich, Leona Wyczółkowskiego, nieprzebraną skarbnicą natchnień przez swoją tajemniczość, wywołaną atmosferą wieczności i prastarości. Urzekało ono mieszaniną różnych gatunków drzew, kolumnami prastarych sosen, a przede wszystkim wiekowym wyglądem cisów o ciemnopąsowym kolorze kory, niekiedy o dziwacznie, jakby konwulsyjnie powyginanych pniach i konarach, o których Wyczółkowski mówił, że brak na nich tylko podpisu Chrobrego. Rezerwat cisów, Święty Gaj – jak go nazwał Wyczółkowski, dał polskiej sztuce ponad sto wspaniałych prac tego malarza, wykonanych przeważnie kredą litograficzną i tuszem. Niektóre, bajecznie opracowane przez Wyczółkowskiego fragmenty rezerwatu wzbudzały zachwyt i podziw na wystawach krajowych i zagranicznych, a portret prastarego cisa zw. Chrobrym, znajdujący się dzisiaj w muzeum bydgoskim, uzyskał pierwszą nagrodę na wystawie w Wenecji.

>Źródło informacji rezerwatu<